Zbliżają się żniwa, a tuż po nich mamy do wykonania bez zbędnej zwłoki trzy czynności: zerwanie ścierniska w celu zatrzymania parowania wody, pobranie próbek gleby, aby poznać zasobność w składniki pokarmowe oraz jej odczynu, a także wapnowanie. Z tym ostatnim pojawiają się liczne wątpliwości dotyczące właściwej techniki w systemach uprawowych, w których nie stosuje się pługa.
Pytania wiążą się z efektywnością wapnowania, jeśli gleba nie jest odwracana. O ile w systemie orkowym wapno zastosowane na wierzchu zostaje dość szybko i sprawnie wymieszane z całym profilem warstwy ornej, to w uproszczeniach nie ma takiego efektu. Nie jest jednak tak źle – jak pokazują badania polskie i zagraniczne wapno zastosowane na wierzchu odkwasza także głębsze warstwy, bez odwracania skiby, choć dzieje się to wolniej. Trzeba tylko wiedzieć jak to robić, aby maksymalnie przyspieszyć ten proces oraz aby zachodziło ono głębiej.
Tylko wapno szybko działające
Podejście do wapnowania w systemach uproszczonej uprawy zleży od konkretnej techniki. Jednak niezależnie od niej watro wiedzieć, że do wapnowania powinniśmy używać zawsze produktów szybko działających. Są to wapno tlenkowe na glebach ciężkich i bardzo ciężkich oraz wapno węglanowe o wysokiej reaktywności (najlepiej ponad 99%) na wszystkich rodzajach gleb. Z tych ostatnich to produkty wytworzone z kredy oraz węglan wapna jurajski, ale tylko bardzo drobno mielony.
Wapna wolniej działające nadają się do wapnowania zachowawczego – kiedy mamy już uregulowane pH, a poziomie odczynu lekko kwaśnego lub obojętnego oraz w systemach płużnych. Zastosowanie ich w systemie bezpłużnym powinno być poprzedzone analizą pH w 1-molowym KCl – najlepiej osobno dla wierzchnie warstwy 10 cm i odrębnie dla warstwy 10-30 cm. Jeżeli w obydwu odczyn jest nie gorszy niż lekko kwaśny, to można je stosować na wierzchu. Jeśli jednak odczyn w głębszej warstwie jest kwaśny lub bardzo kwaśny, to trzeba podać wapno o wysokiej reaktywności.
Wapnowanie z siewnikiem wgłębnym
W systemach, w których mamy możliwość zastosowania siewnika z redlicą do wgłębnego podawania nawozu można zastosować takie narzędzie do wapnowania wgłębnego, ale wapnem granulowanym. Mamy tak np. w niektórych siewnikach do siewu pasowego (strip-till) czy do normlanego siewu z agregatem całopowierzchniowym. Ważne jednak jest, aby nie mieszać wapna granulowanego z nawozami fosforowymi.
Ponieważ wapno granulowane jest dużo droższe od pylistego, to wapnowanie wgłębne powinno być tylko uzupełnieniem wapnowania na powierzchni pola produktem pylistym. Dlatego przy odczynie kwaśnym i bardzo kwaśnym w systemie uproszczonym stosuje się w pierwszych latach odkwaszania dawki rzędu 2-4 t/ha wapna pylistego na powierzchnię pola (przez pierwsze 3 lata co roku), i dodatkowo w miarę możliwości wapno granulowane w głąb gleby w dawce ok. 500-700 kg/ha. Potem badamy glebę i jeśli odczyn jest na poziomie lekko kwaśnym to robimy rok przerwy z wapnowaniem, a jeśli nadal jest kwaśny, to kontynuujemy wapnowanie powierzchniowe i wgłębne, aż dojedziemy do odczynu lekko kwaśnego.
Wapnowanie bez siewnika wgłębnego
Jeżeli jednak nie mamy siewnika do nawożenia wgłębnego, a gleba jest kwaśna lub bardzo kwaśna, to najlepiej posługiwać się tylko wapnem pylistym (tlenkowym na glebie ciężkiej i bardzo ciężkiej lub węglanowym o wysokiej reaktywności). Wapno to także stosujemy co roku, dopóki nie dojdziemy do odczynu lekko kwaśnego. Dawki wapna pylistego muszą być wówczas podwyższone o ok. 1 t/ha produktu. Lepiej jest, jeśli nasze uproszczenie dopuszcza gruber lub talerzówkę. Wówczas wapnowanie powinno być wykonane przed tym zabiegiem uprawowym – nigdy po nim.
Jeżeli mamy technologię zerową, czyli tzw. no tillage wapnowanie przeprowadzamy także na powierzchnię pola, z tym, że można robić je dwa razy w sezonie – raz po zbiorze na ściernisko, a drugi raz na wiosnę. Wiosenne wapnowanie to dwie możliwości – albo pogłównie w oziminie przed ruszeniem wegetacji, albo przed uprawą jarą. Dawka podgłówna w oziminie może wynosić 500-1000 kg/ha kredy nawozowej (także pylistej) lub 500-600 kg/ha wapna węglanowego jurajskiego drobno mielonego. Wapnowanie pogłówne pylistym produktem można wykonać przed deszczem, bez obaw o oziminę, dopóki nie ruszy w pełni jej wegetacja.
Pomocne dżdżownice
W odkwaszaniu gruntów w systemie bezorkowym pomogą organizmy żywe. Są nimi głównie dżdżownice, które przetransportują węglan wapnia wraz z drobinami gleby i resztkami roślin w głąb gleby. Ale aby to było efektywne, trzeba dostarczyć im pożywienia w postaci resztek pożniwnych. To nie tylko słoma, ale także liście międzyplonów. Tutaj świetnie spisują się gatunki szybko tracące liście po pierwszych przymrozkach, jak gryka, olejarka abisyńska, koniczyna perska i koniczyna aleksandryjska oraz groch i łubiny.
Tomasz Czubiński
