Uregulowane pH gleby to podstawa stabilnego plonowania, efektywnego wykorzystania składników pokarmowych z nawozów, sprawnej mineralizacji resztek pożniwnych, utrzymania właściwej struktury gleby, zapewnienie odpowiedniej infiltracji gleby wodą z opadów czy zapobiegania erozji gleby. To tylko kilka najważniejszych przykładów działania. Nic zatem dziwnego, że wapnowanie ma istotny wpływ na plonowanie zbóż ozimych (i nie tylko ich).
Potrzeby wapnowania określane są na podstawie analizy próbek gleby. Wynikają one z dwóch zmiennych – rodzaju gleby (mineralna lub organiczna) oraz kategorii agronomicznej gleby mineralnej (czyli czy gleba jest lekka, średnia, ciężka itd.).
Które gleby wapnować?
Generalnie rośliny uprawiane na glebach organicznych wytrzymują niższe pH, a ponadto nadmierne wapnowanie takich stanowisk może prowadzić do ich degradacji. Dlatego takie gleby, np. torfowe, wapnuje się rzadziej, mniejszymi dawkami wapna, najczęściej o łagodnym działaniu, np. węglanem wapnia. Na glebach torfowych nie ma potrzeby wapnowania, jeśli pH wynosi ponad 5.0.
Gleby mineralne wymagają wyższego pH – dobranego do kategorii agronomicznej. Jednym z powodów tego jest zawarty w nich glin, który w niskim pH przechodzi w formę jonu trójwartościowego, a ten jest toksyczny dla korzeni roślin. Im gleba cięższa, tym zwykle glinu jest więcej i trzeba utrzymywać wyższe pH.
Minimalne wartości pH mierzonego w 1-molowym KCl dla gleb mineralnych w Polsce wynoszą:
- dla gleby bardzo lekkiej – 5,6;
- dla gleby lekkiej – 6,1;
- dla gleby średniej – 6,6;
- dla gleby ciężkiej i bardzo ciężkiej – 7,1.
Kiedy wapnować?
Obecnie coraz częściej zaleca się dwa rodzaje wapnowania:
- regulujące – wykonywane po otrzymaniu wyników analizy gleby (zwykle co 4–5 lat) w dawkach dobranych do gleby i zmierzonego pH, czyli w ilości zwykle minimum 1 t/ha CaO, a często nawet 2–3 t/ha CaO;
- zachowawcze – wykonywane zwykle co roku po zbiorze rośliny głównej w ilości równoważącej pobranie wapnia, zakwaszające działanie nawozów (głównie azotowych) oraz zakwaszenie w wyniku mineralizacji materii organicznej w dawce 0,2–0,6 t/ha CaO.
Wapnowanie pod zboża ozime
Nienależnie od rodzaju wapnowania pod zboża ozime wapnowanie najlepiej przeprowadzić zaraz po zbiorze rośliny przedplonowej. Wapnowanie takie powinno być wykonane najlepiej jeszcze przed zerwaniem ścierniska. Jednak powstaje tutaj mały konflikt interesów – ściernisko powinno być wzruszone natychmiast po zbiorze ziarna/nasion przedplonu lub słomy, jeśli ta jest zbierana. Wapnowanie wymaga jednak czasu – sprowadzenia nawozu i jego zastosowanie. Jeśli z przyczyn organizacyjnych między zbiorem przedplonu, a wapnowaniem upłynąć musi kilka dni, to lepiej najpierw zerwać ściernisko, a wapnować później, jednak najwcześniej, gdy to jest możliwe.
Jest jeszcze sprawa siewu międzyplonu. Wapnowanie lepiej przeprowadzić przed jego siewem, chyba, że siew wykonywany jest podczas wcześniejszego zrywania ścierniska. Jeżeli jednak nie udało się wapnować przed siewem i wschodami międzyplonu, to nie trzeba bać się wapnowania wapnem węglanowym (w tym kredą) na wschodzące rośliny międzyplonu.
Generalnie – im wcześniej wapnujemy, tym dajemy większa szanse i dłudzy czas na działanie odkwaszające jonów wapnia. To także możliwość dodatkowego mieszania wapna z glebą, np. w czasie zabiegów mechanicznego niszczenia samosiewów. Oddziałuje w tym czasie także deszcz – woda wsiąkając sprzyja hydrolizie węglanu wapnia i jon wapniowy przemieszcza się w głąb gleby.
Czym wapnować?
Do wapnowania mamy kilka rodzajów nawozów. Przykładowo wapno tlenkowe (zawierające Ca oraz zawierające Ca i Mg) stosuje się na gleby o większej ilości części ilastych, czyli bardzo ciężkie i ciężkie. Teoretycznie można je stosować na gleby średnie, choć niektórzy eksperci przestrzegają przed tym.
Wapno węglanowe pochodzenia jurajskiego można stosować na wszystkie rodzaje gleb. Warto jednak zwrócić uwagę na reaktywność tego produktu, która wynika z pochodzenia surowca oraz jego mielenia. Jeśli wynosi ona mniej niż 85%, to wapno takie lepiej nadaje się do wapnowania zachowawczego. Natomiast do wapnowania regulującego lepiej używać wapna o wysokiej reaktywności – im wyższa tym lepiej. Do takiego rodzaju wapnowania dobrze nadaje się też kreda nawozowa.
Wapna zawierające magnez nadają się najlepiej na pola o niskiej zawartości magnezu, szczególnie jeśli wiemy o tym z analizy kationów wymiennych. Wapna z magnezem nie powinniśmy natomiast stosować na polach z wysoką zawartością Mg.
Tomasz Czubiński
