Ziemniak to uprawa, która w jednym z najwyższych stopni spośród gatunków rolniczych degraduje glebę. Z tego powodu jeszcze większego znaczenia w zmianowaniu z nimi nabiera siew międzyplonów, które dzięki pozostawieniu resztek pożniwnych zmniejszają stopień tej degradacji. Nie wszystkie gatunki są jednak wskazane.
Zadania jakie mają spełnić międzyplony to m.in.:
- wzbogacenie gleby w materię organiczną;
- spowolnienie wypłukania mobilnych w glebie składników pokarmowych, szczególnie azotu azotanowego, ale też w mniejszym stopniu siarki siarczanowej, potasu i magnezu;
- ustabilizowanie struktury gleby;
- zapobieganie erozji wodnej i wietrznej gleby;
- zmniejszenie potencjału nicieni;
- wydobycie z głębszych warstw przemieszczonych tam składników pokarmowych;
- budowanie zawartości materii organicznej – substratu próchnicy;
- zwiększenie bioróżnorodności roślin i mikrobiologicznej na stanowisku.
Podczas sporządzania mieszanki międzyplonowej pod ziemniaka powinna przyświecać jedna zasada – im mieszanka liczniejsza w gatunki, tym lepsza. Powinna ona zawierać co najmniej 5 gatunków międzyplonowych. Są jednak gatunki preferowane oraz te, których trzeba unikać.
Pod ziemniaka nie powinniśmy siać gatunków, które negatywnie wpłyną na zdrowotność plantacji
Są to zatem:
- gorczyca pola – odmiany inne niż nicieniobójcze, ponieważ może zwiększyć ryzyko mątwików;
- różne typy rzodkwi – odmiany nicieniobójcze, z tego samego powodu co wyżej;
- facelia błękitna – ze względu na to, że jest żywicielem krępaków – nicieni przenoszących wirusa czopowatości (TRV);
- gryka – ponieważ szybko wytwarza płodne nasiona a przez to samosiewy mogą zachwaszczać ziemniaki;
- słonecznik, ale tylko jeśli jest siany wcześnie, ponieważ może wytworzyć płodne nasiona i zachwaścić oraz może być porażany przez sprawcę zgnilizny twardzikowej (wytworzą się na nim dodatkowe przetrwalniki), co zagrozić może ziemniakom;
- życica – ponieważ tworzy bujną biomasę korzeni i liści, która na długi czas wiąże składniki pokarmowe (ewentualnie jej siew jest dopuszczony z dużym udziałem bobowatych, co sprzyja szybkiej mineralizacji resztek).
Jakie rośliny na międzyplon po ziemniaki?
Z gatunków zalecanych przez ziemniakiem jako pierwsze należy wymienić gatunki z rodziny bobowatych (dawnej motylkowatych). Jednak i dla nich jest jedno zastrzeżenie – w uprawie ziemniaka na sadzeniaki, kiedy zależy nam na dużej liczbie, ale małych bulw, lepiej unikać zwiększania ilości azotu w glebie. Poza sadzeniakiem bobowate są wskazane, ponieważ z jednej strony dostarczają darmowy azot, (który trzeba uwzględnić w bilansie nawożenia), a przede wszystkim są źródłem dobrej jakości materii organicznej. Spośród bobowatych szczególnie polecane pod ziemniaka są:
- wyka siewna (jara),
- groch pastewny (peluszka),
- groch siewny (na cięższe gleby),
- bobik (na cięższe gleby),
- kozieradka,
- soczewica,
- koniczyna aleksandryjska (na średnie i cięższe gleby),
- koniczyna perska (na średnie i cięższe gleby),
- łubin żółty (na najlżejsze gleby),
- łubin wąskolistny, odmiany gorzkie (na średnie gleby)
- seradela (na najlżejsze gleby).
Pod ziemniaka nie ma większych przeciwskazań siewu w międzyplonie większości gatunków z rodziny kapustowatych. Warunkiem jest jednak ich krótka wegetacja, która nie spowoduje zwiększenia ryzyka wystąpienia zgnilizny twardzikowej. Można zatem siać je późno (od końca sierpnia) lub wybierać gatunki o małych rozmiarach. Szczególnie zalecane są:
- rzodkiew oleista – odmiany nicieniobójcze,
- gorczyca biała – odmiany nicieniobójcze,
- pieprzyca siewna (rzeżucha),
- lnianka siewna.
Wśród roślin astrowatych także mamy kilka gatunków, które nadają się pod ziemniaka. Są to:
- olejarka abisyńska (ramtil) – szczególnie na gleby zlewne w celu ich napowietrzenia;
- aksamitka – na pola zagrożone przez nicienie, w tym wolno żyjące w glebie.
Do gatunków międzyplonowych wskazanych pod ziemniaka można zaliczyć także rośliny z innych rodzin botanicznych. Są to np.:
- owies szorstki,
- owies siewny,
- len włóknisty i oleisty,
- ślaz,
- sorgo.
Podsumowanie
Jednym ze składników międzyplonów prawie zawsze są samosiewy rośliny przedplonowej. W przypadku zbóż ich obecność nie jest szkodliwa dla samego ziemniaka. Z samosiewami zrepaku jest gorzej, ponieważ może on sprzyjać nicieniom, a jeśli jest długo w polu, to zwiększa ryzyko zgnilizny twardzikowej. Podobnie pod względem zgnilizny twardzikowej jest z samosiewami słonecznika, choć ten zbierany jest późno i po nim zwykle nie ma międzyplonu. Najbardziej szkodliwe dla ziemniaka są samosiewy psiankowatych – ziemniaka oraz pomidora (np. nawiezionego na pole z kompostem).
