Próchnica w glebie pełni wiele ważnych funkcji, które przekładają się lepszą kondycję roślin oraz ich potencjał do wydawania plonu. Jak sprawić, by było jej więcej?
Funkcje próchnicy w glebie
Próchnica w glebie pełni bardzo ważne funkcje. Zazwyczaj gleby z wysokim jej udziałem uznaje się za żyzne, ale nie może to dziwić. Próchnica pozwala m.in. na lepsze wykorzystanie składników pokarmowych podawanych w nawozach, poprawia strukturę gleby (napowietrzenie i retencja wody), pomaga w regulacji i stabilizacji na pożądanym poziomie odczynu pH, wspiera aktywność mikroorganizmów.
Funkcje fizyczne gleby:
- Poprawa struktury gleby, polepsza napowietrzenie i przepuszczalność
- Zwiększa zdolność gleby do zatrzymywania wody (retencja wodna), co jest kluczowe w coraz częstszych i bardziej długotrwałych okresach suszy dotkliwych zwłaszcza w uprawach realizowanych na glebach piaszczystych
- Ciemne zabarwienie próchnicy powoduje silniejsze pochłanianie promieni słonecznych, co przyspiesza nagrzewanie się gleby wiosną i szybszą wegetację
Funkcje chemiczne i biologiczne:
- Stanowi rezerwuar i dostarcza roślinom niezbędnych pierwiastków (azot, fosfor, potas) oraz substancji wzrostowych (witaminy, auksyny) w miarę mineralizacji
- Stabilizuje pH gleby, działając buforująco
- Jest głównym źródłem pożywienia i energii dla mikroorganizmów (bakterii, grzybów), które są niezbędne w procesach glebowych
- Wspiera rozwój pożytecznych mikroorganizmów, które ograniczają rozwój patogenów i ograniczają choroby roślin
- Wiąże i dezaktywuje substancje szkodliwe, takie jak metale ciężkie czy herbicydy, zapobiegając ich przenikaniu do wód gruntowych
Budowa próchnicy w glebie
Skoro próchnica glebowa jest tak ważna i potrzebna w uprawach sadowniczych, to bez wątpienia warto zatroszczyć się o jej dostatek. Niestety, gleby w Polsce w większości są w nią bardzo ubogie, a jedynie w niewielkim odsetku przypadków jej udział w glebie przekracza 2,0%.
Aby odmienić ten stan rzeczy przed założeniem plantacji sadownicy stosują przedplony. Uprawa roślin z myślą o ich przyoraniu przed wysadzeniem sadzonek na stałe miejsce poprawia strukturę gleby i zwiększa udział ogólnej materii organicznej w niej.
Niektórzy sięgają także po obornik, który jednak ostatnio jest produktem coraz trudniej dostępnym lub podkład popieczarkowy. Zastosowanie znajduje także poferment z biogazowni, których liczba w kraju sukcesywnie wzrasta. W uprawach borówki wysokiej, która wykazuje wyjątkowo wysokie wymagania w zakresie próchniczności podłoża w jakim rośnie, spopularyzowało się wykorzystanie zrębek drzewnych, trocin czy kory, najczęściej w mieszaninie z torfem i glebą rodzimą.
Problem degradacji polskich ziem dostrzegają także prywatne podmioty działające na rynku. Gama produktów zawierających kwasy humusowe powiększa się, choć aż do sezonu 2025 brakowało usystematyzowanego podejścia do wyzwania jakim jest bez wątpienia budowa, czy może raczej odbudowa zadowalających poziomów próchnicy w glebie.
W bieżącym roku cenny projekt Próchnica+ uruchomiła firma Carbohort. W wybranych gospodarstwach realizujących uprawy różnych gatunków sadowniczych założone zostały trzyletnie doświadczenia w zakresie zastosowania gotowego produktu Carbohumic, zwanego potocznie próchnicą w płynie. Celem podlewania roślin tym preparatem w zróżnicowanych dawkach jest ustalenie jego wpływu na żyzność gleb.
Przyznać trzeba, że budowa próchnicy w uprawach sadowniczych, a więc w większości na plantacjach zakładanych raz na kilkanaście a nawet na kilkadziesiąt lat jest utrudniona. Nie ma tu możliwości wprowadzenia materii organicznej do stanowiska a następnie przemieszania jej z glebą, co daje perspektywę uzyskania szybszego efektu. Budowa próchnicy w glebie jest jednak koniecznością w realiach zmian klimatycznych, zwłaszcza przeciągających się niedoborów opadów atmosferycznych, jak i coraz trudniejszych warunkach ekonomicznych w jakich prowadzi się gospodarstwa. Lepsze wykorzystanie nawozów przez rośliny pozwala na optymalizację kosztów wyprodukowania plonu.
Płatność w ekoschemacie
Warto przy tej okazji nadmienić, że wspomaganie budowy zasobności gleby i jej życia biologicznego może liczyć na wsparcie w ramach jednego z ekoschematów wdrażanych w obecnej perspektywie Wspólnej Polityki Rolnej.
Wdrożony od 2025 roku ekoschemat „biologiczna uprawa” w wariancie 2 Nawozowe produkty mikrobiologiczne oferuje dodatkową płatność dla rolników stosujących produkty mikrobiologiczne wpisane na listę prowadzoną przez IUNG (wykaz_npm_10.12.2025.pdf). Wsparcie przysługuje zarówno do produktów zastosowanych w uprawach na gruntach ornych jak i w uprawach trwałych – np. na plantacjach roślin jagodowych oraz w sadach.
Płatności są przyznawane, jeżeli rolnik przeprowadził zabieg z wykorzystaniem nawozowego produktu mikrobiologicznego zgodnie z instrukcją stosowania, co potwierdzają zapisy w rejestrze zabiegów agrotechnicznych, który w formie papierowej lub elektronicznej na formularzu opracowanym przez ARiMR trzeba obowiązkowo prowadzić. Dodatkowo rolnik musi posiadać imienny dokument potwierdzający zakup nawozowego preparatu mikrobiologicznego – np. fakturę zakupu.
W 2025 roku stawka pomocy w tym wariacie wyniosła 87,52 zł/ha.
Autorzy: Michał Piątek i Grzegorz Ignaczewski
