Nowa WPR po 2027 r.: Płatności bezpośrednie zostaną, ale przyszłość inwestycji zależy od Polski
– Trzeba odkłamać mit, że po 2027 roku nie będzie Wspólnej Polityki Rolnej. Będzie i to w podobnym kształcie jak dziś: z płatnościami bezpośrednimi i środkami na inwestycje. Zmieni się jednak sposób zarządzania tymi pieniędzmi – ostrzega prof. Wawrzyniec Czubak z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. W rozmowie z Bartłomiejem Czekałą ekspert wyjaśnia, co w nowym systemie może być szansą, a co poważnym zagrożeniem dla polskich rolników.
WPR będzie. Płatności bezpośrednie są zagwarantowane
Zdaniem prof. Czubaka, w debacie o przyszłości WPR narosło wiele nieporozumień.
– Trzeba odkłamać pewne mity krążące powszechnie, że Wspólnej Polityki Rolnej nie będzie. Ona będzie. Będzie w podobnym kształcie, wbrew temu, co się mówi, jak była do tej pory – podkreśla.
Najpewniejszym elementem są płatności bezpośrednie:
– Będzie pierwszy filar, on jest zagwarantowany, czyli płatności bezpośrednie z jakąś rezerwą kryzysową i siatką bezpieczeństwa na rynkach. To będzie w granicach 300 miliardów euro dla wszystkich krajów unijnych – wyjaśnia ekspert.
To szczególnie ważne dla rolników planujących wieloletnie inwestycje, zwłaszcza w produkcję zwierzęcą, gdzie – jak zaznacza – stabilność jest fundamentalnie kluczowa.
Drugi filar nie znika, ale „rozpływa się” w nowym funduszu
Choć klasyczna dwufilarowa struktura WPR formalnie zniknie, nie oznacza to końca wsparcia inwestycyjnego.
– Będzie też drugi filar. Biorę to w cudzysłów, bo nie będzie się nazywał jak do tej pory, ale środki strukturalne na inwestycje, wiedzę, współpracę czy LEADER nadal będą – uspokaja prof. Czubak.
Nowością jest jednak sposób ich ulokowania: – Wiele funduszy, które do tej pory funkcjonowały, będzie zmienionych. Powstanie jeden duży fundusz rozwoju gospodarczego, społecznego i terytorialnego, w którym znajdą się też środki na rolnictwo i obszary wiejskie. Państwa członkowskie przygotują swoje programy krajowe i regionalne i dopiero tam „poukładają” pieniądze na poszczególne cele – podkreśla ekspert.
Największe ryzyko: ile z „wielkiego worka” dostanie rolnictwo?
Właśnie w tym miejscu pojawia się główne zagrożenie dla rolników.
– Nie wiemy dziś, ile z tego dużego planu będzie przeznaczone na rolnictwo. To jest niebezpieczne o tyle, że bardzo dużą swobodę zostawiono państwom członkowskim – ostrzega profesor.
Jeśli jedne kraje przeznaczą znaczną część nowego funduszu na rolnictwo, a inne – w tym Polska – mniej, może to zachwiać zasadą „wspólności” WPR:
– Rodzi się niebezpieczeństwo, na ile ta polityka nadal będzie wspólnotowa. W naszym interesie jest wynegocjowanie jak największej części środków gospodarczych, społecznych i terytorialnych na rzecz polskiego rolnictwa – podkreśla.
123 mld euro dla Polski. Ile z tego dla rolnictwa?
Z ogólnej puli 865 mld euro Polska ma otrzymać ok. 15%.
– To 123 miliardy euro przeznaczone dla Polski – wylicza prof. Czubak.
Parlament Europejski sugeruje, by państwa zostały zobowiązane do przeznaczenia minimum 10% z tej kwoty na rolnictwo (tzw. rural target).
– Gdyby to się urzeczywistniło, do płatności bezpośrednich trafiłoby z tych 123 miliardów nieco ponad 12 miliardów euro. To oznaczałoby chyba największy budżet na rolnictwo w historii, większy niż w obecnej perspektywie – ocenia.
Czy to realne? – To już wybór polityczny, nie ekonomiczny – odpowiada.
Konkurencja o pieniądze: Ukraina, kryzysy i nauka
Profesor przypomina, że o budżet WPR po 2027 r. będzie się bić wiele innych potrzeb:
– Nadal trzeba będzie spłacać fundusz popandemiczny Next Generation EU. Mamy wojnę w Ukrainie i perspektywę jej akcesji do UE. Do tego dochodzą globalizujące się rynki, zachwiania łańcuchów dostaw, które wpływają na stabilność produkcji rolnej – wylicza.
Równocześnie Unia planuje znacząco zwiększyć środki na badania i rozwój:
– Są bardzo duże plany zwiększenia budżetu na naukę i rozwój, bo to ma pchnąć Europę do przodu – dodaje.
W tym kontekście kluczowe będzie, czy Polska potrafi skutecznie zawalczyć o odpowiednio duży kawałek unijnego tortu dla rolnictwa i obszarów wiejskich.
