Zakwaszenie gleby to proces naturalny. Pojawia się ono w wyniku m.in. mineralizacji materii organicznej, na skutek pobierania kationów (np. potas, magnez, azot amonowy) przez korzenie roślin. Zjawiska tego nie jesteśmy w stanie powstrzymać, a co ważniejsze – im intensywniej gospodarujemy, tym zakwaszenie zachodzi szybciej. Jedyną metodą niwelowania skutków zakwaszenia jest wapnowanie. Co ciekawe od kilku lat mamy możliwość skorzystania z dopłaty do wapna w ramach eksochematów realizowanych w obecnej perspektywie Wspólnej Polityki Rolnej.
Ekoschemat o nazwie „Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi” obejmuje miedzy innymi praktykę opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia – wariant z wapnowaniem, która pozwala skorzystać z dodatkowego wsparcia na wapnowanie gleb szczególnie tego wymagających (których pH nie przekracza 5,5). W roku 2025 płatność za realizacje tej praktyki wyniosła 262,56 zł/ha. Przy przeciętnej cenie wapna 80–120 zł/t pozwala to sfinansować 2–3 t wapna. Najczęściej taka dawka wystarczy. Jednak w rolnictwie precyzyjnym opierać trzeba się na konkretnych wartościach i dawkach. Ile stosować zatem wapna?
Dawka wapna zależy od trzech czynników:
- pH gleby ustalonego w odczynniku, w Polsce jest to zwykle 1-molowy KCl, a np. w Niemczech CaCl2
- kategorii agronomicznej gleby, czyli czy gleba jest lekka, ciężka itp.;
- składu wapna, a konkretnie zawartości w nim CaO i MgO.
Dawkę wapna ustala się w przeliczeniu na czysty składnika (CaO) i wynosi ona:
- na glebie bardzo lekkiej: przy pH poniżej 4,0 – 3 t/ha, pH 4,1–4,5 – 2,0, pH 4,6–5,0 – 1 t/ha;
- na glebie lekkiej: przy pH poniżej 4,5 – 3,5 t/ha, pH 4,6–5,0 – 2,5, pH 5,1–5,5 – 1,5 t/ha;
- na glebie średniej: przy pH poniżej 5,0 – 4,5 t/ha, pH 5,1–5,5 – 3,0, pH 5,6–6,0 – 1,7 t/ha pH 6,1–6,5 – 1,0 t/ha;
- na glebie ciężkiej i bardzo ciężkiej: przy pH poniżej 5,5 – 6,0 t/ha, pH 5,6–6,0 – 3,0, pH 6,1–6,5 – 2 t/ha, pH 6,6–7,0 – 1 t/ha;
Na koniec pozostaje obliczyć dawkę wapna. Do tego konieczna jest informacja o produkcie. Przykładowo mamy wapno nawozowe zawierające 65% CaO, czyli w 1 tonie nawozu jest 0,65 t CaO. Z powyższych potrzeb wynika, że musimy zastosować przykładowo na glebie średniej o pH 6,4 dawkę 1,7 t/ha czystego skałdnika CaO. Ostateczną dawkę wapna obliczamy w następujący sposób:
- 1,7 t/ha dzielimy przez 0,65 = ok. 2,6 t/ha wapna nawozowego.
Nieco inaczej liczymy, jeśli wapno zawiera oprócz wapnia także magnez. Tutaj trzeba zastosować poprawkę, gdyż magnez ma silniejsze właściwości odkwaszające niż wapń.
Przykładowo potrzeby wapnowania wynoszą jak wyżej, czyli 1,7 t/ha CaO. Wapno, którym dysponujemy zawiera 55% CaO oraz 17% MgO. Dlatego najpierw trzeba obliczyć jak mocno to wapno nam odkwasza glebę i sprowadzić zawarte w nim składniki do wspólnego mianownika, jaki jest CaO:
- wapno to zawiera w 1 t 0,55 t CaO
- dodatkowo zawiera 0,17 t MgO, ale przeliczone to przez współczynnik 1,391 daje nam ok. 0,24 t w przeliczeniu na CaO;
- po zsumowaniu 0,55 i 0,24 mamy wartość siły odkwaszania w wysokości 0,79 CaO w 1 tonie tego wapna;
- po podzieleniu dawki 1,7 przez 0,79 wychodzi nam dawka ok. 2,2 t/ha tego produktu.
Tomasz Czubiński
