Każdy z tych systemów uprawy ma swoje zalety i wady. O orce mówi się, że najlepiej wykonywać ją jesienią, natomiast przy uprawie uproszczonej zalecenia nie są już tak restrykcyjne. W ostatnich latach dzięki ekoschematowi „Uproszczone systemy uprawy” jako jednemu z wariantów „Rolnictwa węglowego”, stosowanie uproszczeń uprawowych w postaci rezygnacji z wykonywania orki może liczyć także na wsparcie finansowe w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.
Nie ulega jednak wątpliwości, że każda uprawa gleby na wiosnę oznacza przede wszystkim stratę wody. Można to przedstawić w konkretnych wartościach. W przypadku orki ogólne straty wody wyglądają następująco:
- orka na 20–25 cm bez zagęszczenia – 25–40 mm,
- orka na 15–18 cm bez zagęszczenia – 15–25 mm,
- orka na 20–25 cm z wałem Campbella – 15–25 mm.
W uprawie głębokiej bez odwracania straty wody wynoszą:
- uprawa na 20–25 cm –20–30 mm,
- na każde 5 cm głębokości prawy przyjmuję się stratę ok. 5–10 mm wody.
Powyższe wartości mogą się różnić w zależności od rodzaju gleby, warunków, w jakich wykonujemy uprawę i początkowej wilgotności gleby. Im gleba lżejsza, mniej bardziej wilgotna, a temperatura podczas zabiegu wyższa (+ wiatr), tym straty wody są oczywiście większe.
Uprawa uproszczona płytka
Nie zawsze konieczne jest głębokie spulchnianie po przedplonie. Jeśli na polu rósł np. rzepak i jeśli zebraliśmy go w optymalnych wilgotnościowo, jeśli chodzi o glebę warunkach, to nie musimy koniecznie gleby głęboko uprawiać. Rzepak zostawia po sobie dobrą strukturę. W takim przypadku wystarczy uprawa przygotowująca glebę pod uprawy jare. Wykonujemy ją talerzówką albo kultywatorem. Tutaj jednak też tracimy wodę i to całkiem sporo w porównaniu z głębokimi zabiegami, jak np. orka: uprawa talerzówką czy kultywatorem na wiosnę na 15 cm oznacza stratę wody na poziomie 8–15 mm.
Wiosenna uprawa – Czasem konieczność
Uprawa na wiosnę czasem jest koniecznością. W tym roku możemy zaobserwować nieuprawione pola po zbiorze np. buraków cukrowych. W większości przypadków zostaną one doprawione bez orki, być może czekają też na zagospodarowanie nawozów naturalnych (częsta praktyka przed uprawą kukurydzy). Aby za bardzo nie przesuszyć gleby, warto nawet przy płytszej uprawie zastosować wał zagęszczający. Im mniej powietrza w glebie, tym mniejsze straty wilgoci. Sam wał jednak też może być niekorzystny, jak sama uprawa, w zbyt wilgotnej glebie. dlatego tak ważne jest określenie odpowiedniego momentu na uprawę.
Kiedy uprawiać na wiosnę?
Podczas określania terminu upraw warto kierować się oczywiście znajomością własnego pola. Generalnie jednak należy przyjąć, że jeśli gleba nie lepi się do butów to ma optymalną wilgotność na uprawę i nie powinna się mazać ani też oklejać elementów roboczych.
Uprawa zbyt mokrej gleby może doprowadzić do jej zaskorupienia. Te zaskorupienia trzeba będzie rozbić ponowną uprawą, a to oznacza kolejne straty wilgoci. Uprawa z kolei zbyt suchej gleby spowoduje, że przed siewem rośliny jarej gleba przeschnie na tyle mocno, ze może to spowodować problemy ze wschodami. Jeśli już mamy zatem sytuację, że lżejsza gleba szybko przesycha jeszcze przed uprawą, to podczas niej należy ją koniecznie zagęścić (nie sprawdzą się tu wały strunowe, najlepsze będą pierścieniowe).
Zalety uprawy wiosennej
Z pewnością do zalet należy zaliczyć możliwość wymieszania nawozów z glebą czy to prze orkę czy jedynie głębsze doprawienie. Przy głębokim spulchnianiu możemy także podać wgłębnie nawozy mineralne. Orka z kolei pozwala zagospodarować obornik czy dużą ilość resztek, np. po kukurydzy ziarnowej, jeśli wcześniej na takim stanowisku nie wykonaliśmy żadnego innego zabiegu.
Orka pozwala także na pozbycie się chwastów, które wzeszły od jesieni. Działa też fitosanitarnie przez przykrycie resztek pożniwnych. Jeśli zostanie wykonana w optymalnych wilgotnościowo warunkach, to resztki te szybko się rozłożą, a patogeny roślin nie będą miały pożywki, co może ograniczyć ich presję w zmianowaniu. Wyrzuca też na powierzchnię szkodniki zimujące płycej, np. niektóre pędraki i rolnice, pchełki czy niektóre śmietki. Orka pozwala też na awaryjną korektę zmianowania, np. po wymarzniętych oziminach, co mogę mieć miejsce w tym roku. Odwrócenie gleby jest wtedy konieczne dla zapobiegnięcia fitotoksyczności zastosowanych jesienią herbicydów.
W przypadku uprawy uproszczonej, bez odwracania gleby możemy liczyć na pozostawienie większej ilości resztek na powierzchni gleby. To może spowolnić jej nagrzewania się, ale jednocześnie spowolni też parowanie wody. Resztki rozpraszają też krople deszczu, dzięki czemu ograniczona jest erozja gleby, a w przypadku nadejścia słonecznej pogody nie tworzy się skorupa na powierzchni.
Uproszczona w ekoschemacie
Z danych ARiMR wynika, że uprawa bezorkowa przypadła do gustu naszym rolnikom i z roku na rok coraz więcej gruntów jest do tego ekoschematu deklarowane. W 2025 roku objęto nim ponad 3,2 mln ha gruntów, i to mimo obniżenia stawek płatności (zmniejszenie z 4 do 3 punktów), co czyni ten ekoschemat najpopularniejszym ze wszystkich dostępnych w ramach Planu Strategicznego dla WPR na lata 2023-2027.
Przypomnijmy, że warunkiem uzyskania pomocy jest prowadzenie na gruntach ornych uprawy roślin w formie uprawy konserwującej bezorkowej lub uprawy pasowej (strip – till), tj. wykonywanie zabiegów uprawowych z odstąpieniem od uprawy płużnej w zespole uprawek pożniwnych i przedsiewnych oraz pozostawienie na polu po zbiorze uprawy głównej, całości resztek pożniwnych w formie mulczu (dopuszcza się zbiór słomy). Z pomocy wyłączone są systemy uprawy zerowej (no-till).
Za 2025 rok stawka płatności za realizacje tego ekoschematu wyniosła 262,56 zł/ha.
Jacek Daleszyński
