Wzbogacenie gleby w materię organiczną przed założeniem plantacji lub sadu jest działaniem racjonalnym, które przekłada się na prawidłowy wzrost roślin i ich późniejszą produktywność. W praktyce w sadach i na plantacjach wymaga to jednak zastosowania maszyn przystosowanych do pracy w wąskich rzędach i precyzyjnego podawania nawozów organicznych. Zakup takich rozrzutników w wybranych przypadkach może być objęty wsparciem w ramach WPR 2023–2027.
Utrzymać żyzność gleby
W regionach typowo sadowniczych obornik nie jest łatwo dostępny. Przed założeniem sadu, zamiast nawożenia nim, można wysiewać rośliny przedplonowe, które po przyoraniu poprawiają strukturę gleby. Jeżeli jednak sadownik decyduje się na uprawę gatunków wieloletnich, o wysoką zawartość próchnicy warto zadbać również w kolejnych latach. Stosowanie nawozów organicznych ma bowiem korzystny wpływ na kondycję gleby, co jest szczególnie ważne w intensywnie prowadzonych sadach, gdzie poziom próchnicy często spada.
Stosowanie nawozów organicznych jest szczególnie istotne w uprawie gruszy. To kluczowe działanie dla utrzymania żyzności gleby, poprawy jej struktury oraz zapewnienia drzewom składników odżywczych w sposób zrównoważony. Nawozy te, takie jak kompost i obornik, działają długofalowo, zwiększając zawartość próchnicy oraz zdolność gleby do zatrzymywania wody.
Poza obornikiem, do wzbogacania stanowiska w masę organiczną i kwasy humusowe, które wspierają życie mikrobiologiczne gleby, można zastosować m.in. podłoże popieczarkowe, słomę, kompost czy poferment. Ich zastosowanie pozytywnie wpływa na rozwój roślin i pomaga utrzymać ich potencjał plonotwórczy. Do rozprowadzania nawozów tego typu używa się rozrzutników o ograniczonych gabarytach i pojemności. W odróżnieniu od tradycyjnych rozrzutników rolniczych nie rozrzucają one nawozu na całej szerokości maszyny. Materia organiczna wysypywana jest w rzędach rosnących roślin, z jednej lub z obydwu stron maszyny. Część takich rozrzutników, dzięki szczelnej skrzyni, sprawdza się również przy nawozach o dużej zawartości wody.
Agrofer
Rozrzutniki tej włoskiej firmy wyróżniają się zastosowanymi materiałami. Seria modeli FVS obejmuje dziewięć maszyn przeznaczonych do jednostronnego, bocznego rozrzutu materii organicznej w rzędach drzew. Burty i podłoga wykonane są z desek modrzewiowych. Drewno, według producenta, zapewnia większą trwałość oraz odporność na korozyjne działanie kwasów zawartych w oborniku. Specjalny system impregnacji sprawia, że korozja nie wnika w burty ani w podłogę. Ponadto drewno sprawia, że maszyna jest cichsza podczas pracy, a jednocześnie lżejsza, co wpływa na mniejsze zużycie paliwa przez ciągnik.
Główną cechą rozrzutnika FVS jest wolnoobrotowy mechanizm rozdrabniający z dwiema tarczami umieszczonymi w przedniej części maszyny. Są one napędzane z WOM ciągnika przez przekładnię umożliwiającą zmianę prędkości obrotowej. Silnik hydrauliczny z zaworem sterującym napędza przenośnik łańcuchowy, który przesuwa ruchomą „ścianę”, umożliwiającą przemieszczanie nawozu do przodu. Zawór pozwala regulować prędkość oraz kierunek ruchu przenośnika. Zasięg rozrzutu, wynoszący orientacyjnie 0,2–1,5 m, ustala się za pomocą dwóch regulowanych osłon na wylocie nawozu oraz wałka rozrzucającego umieszczonego wewnątrz otworu rozrzutnika. Szerokość maszyny, w zależności od modelu, wynosi 1,45–2,05 m, a ładowność 1350–2700 kg.
Producent zapewnia, że FVS nadaje się również do dystrybucji kompostu i innych materiałów, a także może być zamawiany z osią typu tandem lub z dyszlem sterowanym hydraulicznie. Rozrzutniki te wymagają ciągnika wyposażonego w jedną parę wyjść hydraulicznych o wydatku 30 l/min.
CynkoMet
Firma CynkoMet, producent rozrzutników, rozsiewaczy i przyczep, oferuje rozrzutnik sadowniczy RS-1500. Maszyna została zaprojektowana do równomiernego rozrzucania obornika, torfu, kory, trocin oraz kompostu. Głównym celem konstruktorów było umożliwienie jej pracy w wąskich przestrzeniach między rzędami drzew i krzewów. Szerokość maszyny wynosi 1,63 m, a pojemność skrzyni ładunkowej – 3,5 m³.
Przenośnik podłogowy ma napęd mechaniczny z 9-stopniową regulacją. Materiał jest rozdrabniany przez dwa poziome bębny adaptera, również napędzane z WOM. Następnie rozdrobniona masa trafia na dwie tarcze rozrzucające. Dzięki hydraulicznemu napędowi tarcz, sterowanych zaworem z płynną regulacją przepływu, oraz regulowanemu kątowi ich nachylenia, użytkownik może dostosować prędkość, kąt i odległość rozrzutu do potrzeb oraz rodzaju materiału. Szerokość rozrzutu, w zależności od użytego materiału, wynosi od 3 m do 8 m.
Rozrzutnik jest standardowo wyposażony w dyszel skrętny, łamany oraz szerokie koła 400/60–15,5. Maszyna została zabezpieczona antykorozyjnie w technologii ocynku ogniowego. Minimalne zapotrzebowanie na moc ciągnika do napędu rozrzutnika wynosi 33 kW (45 KM).
F.lli Annovi
Włoska firma F.lli Annovi produkuje także rozrzutniki do nawozów organicznych. Modele A25, A35 i A45 przeznaczone są do upraw rzędowych. Skrzynie ładunkowe tych maszyn mają odpowiednio pojemność 2,2 m³, 2,8 m³ oraz 3,5 m³, a maksymalna szerokość maszyn wynosi od 1,45 do 1,6 m.
Przenośnik łańcuchowo-listwowy przesuwa materię organiczną od tyłu do przodu zasobnika, w kierunku tarczy rozdrabniającej i bębna tnącego z nożami. Mechanizm napędowy umożliwia wybór jednej z trzech prędkości ruchu przenośnika. Po rozdrobnieniu materiał wyrzucany jest na bok, pod korony drzew, za pomocą rolki bocznej napędzanej mechanicznie.
Opcjonalnie rozrzutnik można wyposażyć w boczną tarczę rozrzucającą, napędzaną i regulowaną mechanicznie albo napędzaną i regulowaną hydraulicznie. Zasięg wyrzutu nawozu organicznego, wynoszący od 1 m do 5 m, reguluje się za pomocą mechanicznej zastawki, natomiast jego ilość zależy od prędkości obrotowej WOM oraz prędkości jazdy.
W celu ułatwienia pracy maszyny, także w nowoczesnych nasadzeniach, firma F.lli Annovi opracowała skrętny dyszel. Dzięki niemu operator może manewrować maszyną nawet w ograniczonej przestrzeni na uwrociach, ponieważ koła rozrzutnika poruszają się po tym samym torze co koła ciągnika.
Opcjonalne wyposażenie obejmuje hamulce, ruchomy dyszel, wersję ocynkowaną, wałek przekaźnikowy, światła drogowe, ruchomą tylną ścianę przesuwaną przez łańcuch przenośnika podłogowego oraz hydrauliczny napęd przenośnika. Rozrzutniki F.lli Annovi wymagają ciągników o mocy od 22 kW do 37 kW (30–50 KM).
Ditta-Seria
Firma Ditta-Seria oferuje dwa modele rozrzutników:
DS RO o pojemności 3 m³ oraz DS RO 2 o pojemności 4 m³.
Maszyny zostały zaprojektowane do pracy w sadach i plantacjach krzewów owocowych oraz przystosowane do rozrzucania nawozów organicznych, takich jak obornik, torf, kompost, trociny czy kora. Wyposażono je w ścianę przesuwającą wsad do przodu, skąd następuje jego rozprowadzanie. Element ten porusza się za pomocą dwóch łańcuchów z poprzeczkami, a prędkość przesuwu jest regulowana hydraulicznie. Nawóz kierowany jest następnie w stronę tarczy rozrzucającej o średnicy 1,2 m. Część materiału trafia pod drzewka za pośrednictwem talerza bocznego. Za pomocą przesłony, regulowanej ręcznie, można ustawić dawkę oraz odległość wyrzutu.
Tarcza rozrzucająca napędzana jest mechanicznie, natomiast przenośnik łańcuchowy i talerz boczny – hydraulicznie. Jednoosiowa maszyna została wyposażona w dyszel skrętny, łamany. Rozstaw kół wynosi 1,4 m, a ich rozmiar to 11,5/80–15,3. Obydwa modele mają burty o wysokości 0,8 m, a ich całkowita wysokość wynosi 185 cm. Długość skrzyni ładunkowej w mniejszej wersji to 3,3 m, a w większej – 4,3 m. Nawóz organiczny rozrzucany jest jednostronnie, na prawą stronę. Maszyna wymaga ciągnika o mocy
33 kW (45 KM).
F.lli Merlini
Z kolei w ofercie tej włoskiej firmy znajdują się m.in. rozrzutniki serii SR, obejmującej siedem modeli o zróżnicowanych parametrach. W zależności od modelu średnica przedniej tarczy rozdrabniającej wynosi od 0,9 m do 1,5 m, a pojemność skrzyni ładunkowej od 1 m³ do 11 m³. Są to rozrzutniki obornika i kompostu z bocznym dozowaniem, przeznaczone do mieszania i rozrzucania materiałów sypkich w rzędach drzew.
Połączenie podłogi łańcuchowej i przedniej tarczy rozdrabniającej pozwala mieszać materiał wewnątrz rozrzutnika, bez konieczności jego wcześniejszego przygotowania przed załadunkiem. Wytrzymała tarcza umożliwia także rozrzucanie materiałów o dużej objętości, takich jak mokry kompost czy ściółka.
Rozrzutniki serii SR mogą również pełnić funkcję wywrotki, ponieważ kierunek ruchu przenośnika podłogowego można odwrócić. Umożliwia to załadunek materiału, a następnie jego wysyp z tyłu maszyny. Maszyna jest napędzana przez wał odbioru mocy o prędkości 540 obr./min. Przenośnik podłogowy łańcuchowo-listwowy zasilany jest z hydrauliki zewnętrznej ciągnika.
W standardowym wyposażeniu maszyna ma ręcznie rozkładaną stopę podporową oraz oświetlenie drogowe. Producent oferuje również wyposażenie dodatkowe, m.in. sterowanie ISOBUS/4.0, dwa lub cztery łańcuchy przenośnika podłogowego – także w wersji o zwiększonej wytrzymałości, hydrauliczny napinacz łańcucha, elektrohydrauliczny sterownik ze zdalnym sterowaniem, podporę unoszoną hydraulicznie, niezależny układ hydrauliczny, hamulce mechaniczne, hydrauliczne lub pneumatyczne, zawieszenie tandem lub tridem oraz homologację drogową.
Gomar
Firma Gomar produkuje uniwersalne rozrzutniki umożliwiające rozkładanie obornika, w tym słomiastego i końskiego, a także torfu, kompostu, podłoża popieczarkowego czy wapna. W ofercie znajdują się modele GR35, GR40 i GR45. Ich ładowność wynosi od 3,5 do 4,5 t.
Szerokość skrzyni ładunkowej wynosi 1,4 m, wysokość burt 0,75 m, a opcjonalnie 1 m. Długość skrzyni, w zależności od wersji, to: 3,6 m, 4,0 m lub 4,5 m. Przenośnik podłogowy napędzany jest mechanicznie i może przesuwać nawóz do przodu lub do tyłu. Szybkość podawania masy regulowana jest stopniowo za pomocą dźwigni, a system oferuje 20 stopni regulacji. Na życzenie klienta napęd przenośnika podłogowego może być również hydrauliczny.
Za rozrzucanie materii organicznej odpowiada dwuwałkowy, poziomy adapter ślimakowy, z którego nawóz trafia na tarcze rozrzucające lub przenośnik poprzeczny. Zabudowa adaptera wraz z tarczami rozrzucającymi napędzana jest hydraulicznie. Pochylenie tarcz, w zależności od rodzaju materiału, reguluje się za pomocą dźwigni.
W celu poprawy jakości i bezpieczeństwa pracy producent wyposaża rozrzutnik w zasuwę umieszczoną przed adapterem. Zapewnia ona równomierne podawanie materiału oraz zabezpiecza ciągnik przed ewentualnym narzuceniem nawozu. Maszynę można ustawić do rozrzucania na lewą lub prawą stronę, wyłącznie w jeden rząd, a także do rozrzucania na całą szerokość.
W wersji przeznaczonej wyłącznie do upraw rzędowych adapter rozrzucający zamontowany jest z przodu maszyny, co poprawia widoczność podczas pracy. Wyrzut nawozu odbywa się wówczas z przenośnika poprzecznego. Rozrzutnik wyposażony jest w instalację oświetleniową. Większość elementów została ocynkowana ogniowo, co wydłuża żywotność maszyny. Elementy stalowe nieocynkowane są śrutowane, malowane podkładem oraz pokrywane dwuskładnikową nawierzchnią poliuretanową. Rozrzutnik porusza się na pojedynczej osi wyposażonej w koła o rozmiarze 400/60–15,5. Maszynę można dodatkowo wyposażyć w zaczep skrętny, który ułatwia wykonywanie nawrotów.
Induma
Belgijska firma Induma produkuje rozrzutniki opracowane specjalnie do upraw rzędowych. W ofercie znajduje się też bardzo wąska wersja przeznaczona do upraw winorośli. Maszyny te służą do rozrzucania nawozów sypkich, takich jak kompost, trociny czy podłoże popieczarkowe. Zastosowane w nich walce rozdrabniające umożliwiają również rozkładanie nawozów wymagających rozdrobnienia, bazujących na słomie. Szerokość maszyn wynosi 1,6 m, a pojemność skrzyni ładunkowej – 3,5 m³, z opcjonalnymi nadstawkami zwiększającymi ją do 4,5 m³.
Wersja z wysypem jednostronnym umożliwia płynny i precyzyjny wysyp materiału za pomocą poprzecznego przenośnika taśmowego. Przenośnik zamontowany jest w przedniej części skrzyni, a wysyp odbywa się z prawej strony rozrzutnika. Jest on napędzany silnikiem hydraulicznym, podobnie jak hydraulicznie regulowany wysuw przenośnika (0,5 m). Przenośnik podłogowy łańcuchowo-listwowy również ma napęd hydrauliczny. Hydraulicznie regulowana jest także ściana grodziowa dozująca substancję organiczną. Nawóz rozdrabniany jest przez dwa poziome walce napędzane z WOM. Maszyna wyposażona jest w dyszel skrętny, ułatwiający manewrowanie. Zapotrzebowanie na moc ciągnika wynosi 37 kW (50 KM), a wymagany wydatek hydrauliki zewnętrznej ciągnika – 40 l/min. Opcjonalnie rozrzutnik może być wyposażony w tandemowe, hydraulicznie skrętne koła.
Wersja z wysypem dwustronnym wyposażona jest w uchylną klapę, co pozwala wykorzystywać maszynę nie tylko do rozrzucania materii organicznej w sadach pod koronami drzew, lecz także jako tradycyjny rozrzutnik polowy. W standardzie model ten posiada przenośnik łańcuchowo-listwowy z napędem mechanicznym, dwa walce rozdrabniające napędzane mechanicznie z WOM oraz mechanicznie otwierane drzwi tylne. Tarcze rozrzucające są napędzane hydraulicznie i mają mechaniczną regulację kąta. Zasięg wyrzutu reguluje się prędkością pracy, kątem ustawienia talerzy rozrzucających oraz mechanicznie regulowanymi przesłonami bocznymi. Minimalna moc współpracującego ciągnika wynosi 44 kW (60 KM).
Opcjonalnie rozrzutnik można wyposażyć m.in. w hydraulicznie rozkładane kierownice boczne, hydraulicznie skrętną tylną oś, hydraulicznie regulowaną przesłonę zbiornika, hamulec, ręczną przekładnię do zmiany kąta talerzy, dwie poprzeczki poprawiające rozdrobnienie materiału, nakładki na burty zwiększające ładowność oraz wersję ocynkowaną. Wszystkie rozrzutniki Induma są wyposażone w oświetlenie drogowe, szerokie ogumienie i stopę podporową oraz posiadają europejskie dopuszczenie zgodne z normami CE.
Rink Maschinenbau
Ta niemiecka firma produkuje rozrzutniki serii WBS. Maszyny te są dostępne w wersjach WBS 15, WBS 20 i WBS 30, także w odmianach przedłużonych, różniących się ładownością. Najmniejszy model ma zbiornik mieszczący około 1,7 m³ nawozu, a największy – blisko 3 m³.
Pokrywa adaptera, umieszczona z tyłu rozrzutnika, otwierana jest hydraulicznie. Materia organiczna podawana jest przenośnikiem podłogowym do dwóch walców rozdrabniających. Po rozdrobnieniu trafia na przenośnik taśmowy i jest kierowana w rzędy drzew. Nawóz rozprowadzany jest na szerokość od 0,9 m, a w przypadku zastosowania taśmy bocznej – do 1,8 m,
lub od 1,2 m do 2,2 m, w zależności od wersji.
Podłoga może być przesuwana mechanicznie lub hydraulicznie, a jej pracę może dodatkowo wspomagać przesuwna ściana. Szerokość maszyny, w zależności
od modelu, wynosi 1,12 m,
1,45 m lub 1,57 m.
Jednoosiowe podwozie, w układzie pojedynczym lub tandemowym, może być wyposażone w standardowe albo specjalne opony. Niektóre z oferowanych maszyn mogą być użytkowane w sadach lub na plantacjach założonych nawet w terenie pagórkowatym.
W zależności od wersji rozrzutniki wymagają ciągnika o mocy 22, 26 lub 37 kW (30, 35 lub 50 KM) oraz wydatku hydrauliki zewnętrznej – 10, 15 lub
20 l/min.
P.P.H.U. Wodziński
P.P.H.U. Wodziński oferuje jednoosiowy sadowniczy rozrzutnik obornika i nawozów sypkich WTR400/135/1/2. Pojemność skrzyni ładunkowej wynosi 4,5 m³. Jej długość to 4,4 m lub 5,4 m, szerokość
1,35 m, a wysokość 1,6 m. Masa własna maszyny wynosi 1560 kg, a dopuszczalna masa całkowita
– 6060 kg.
Rozrzutnik wyposażony jest w sztywne zawieszenie, hydraulicznie skrętny zaczep oraz oświetlenie drogowe. Podajnik nawozu ma konstrukcję łańcuchową, co zapewnia równomierne przekazywanie materiału na bębny obrotowe, ułatwiające jego rozrzut na boki. Ręcznie regulowane kurtyny boczne pozwalają ustalić dawkę oraz szerokość rozrzutu nawozu w rzędach drzew.
Po zdemontowaniu tylnej osłony rozrzutnik może pracować jak klasyczny rolniczy rozrzutnik obornika, z szerokością rozsiewu do 5 m. Maszyna współpracuje z ciągnikami o minimalnej mocy 33 kW
(45 KM). W celu zniwelowania efektu zachodzenia maszyny zastosowano hydraulicznie sterowany dyszel, który poprawia jej zwrotność. Rozrzutnik wyposażony jest ponadto w hydrauliczny posuw taśmy, a bębny rozrzucające napędzane są mechanicznie z WOM.
Vaschieri Lorenzo
Włoska firma Vaschieri Lorenzo również produkuje sadownicze rozrzutniki do nawozów organicznych, oferowane w kilku wersjach: L/35, L/35 Long, L/40 i L/50. Są to specjalistyczne maszyny przeznaczone do rozrzucania różnych rodzajów nawozów organicznych pod korony drzew. Najmniejszy model ma szerokość całkowitą 1,60 m i wymaga ciągnika o mocy 22 kW
(30 KM). Największy, o szerokości 1,9 m, wymaga mocy 30–37 kW (40–50 KM). W zależności od modelu pojemność skrzyni ładunkowej wynosi od 3 m³ do 5,5 m³.
Nawóz w skrzyni przemieszczany jest do przodu maszyny, w kierunku głowicy rozdrabniającej, za pomocą podwójnego przenośnika łańcuchowego z poprzecznymi belkami. Posuw przenośnika może być mechaniczny, napędzany z WOM ciągnika, lub hydrauliczny – w wersji z przesuwną tylną ścianą. Hydraulicznie przesuwana ściana dostępna jest jako wyposażenie dodatkowe. W obydwu wersjach możliwa jest regulacja prędkości posuwu przenośnika.
Napęd głowicy rozdrabniającej jest mechaniczny i odbywa się z WOM ciągnika współpracującego z maszyną. Nawóz rozdrabniany jest przez głowicę wyposażoną w noże, a następnie rozrzucany pod koronami drzew za pomocą talerzowego adaptera. Napęd talerza rozrzucającego jest hydrauliczny. Dawka nawozu oraz odległość wyrzutu są regulowane przez specjalną przysłonę, kąt ustawienia talerza rozrzucającego
oraz prędkość obrotową WOM ciągnika.
Rozrzutnik w wersji standardowej wyposażony jest w dyszel prosty. Opcjonalnie można zastosować dyszel skrętny, dzięki któremu maszyna podczas pracy podąża dokładnie śladami ciągnika. Wyposażenie dodatkowe obejmuje hydraulicznie przesuwną tylną ścianę, dyszel skrętny, rolkowy adapter rozrzucający, niezależny układ hydrauliczny napędzany z WOM ciągnika, uchylane nadstawki, oświetlenie drogowe, szerokie ogumienie oraz hamulec roboczy.
Zakup z dofinansowaniem
Na zakup maszyn do stosowania nawozów naturalnych, w tym takich jak opisane rozrzutniki, można pozyskać wsparcie w ramach niektórych interwencji z Planu strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Wsparcie na zakup rozrzutnika obornika możliwe jest miedzy innymi w ramach interwencji I.10.4 „Inwestycje przyczyniające się do ochrony środowiska i klimatu”, ale pod dość rygorystycznymi warunkami. Program ten nie finansuje „zwykłego” sprzętu rolniczego – musi on realnie ograniczać emisję gazów lub poprawiać gospodarkę nawozową.
Nie każdy model przejdzie weryfikację. Kluczowym wymogiem jest precyzja i ograniczanie emisji amoniaku.
- Wymóg techniczny: Rozrzutnik musi być wyposażony w adapter pionowy lub poziomy (talerzowy) oraz opcjonalnie w systemy rolnictwa precyzyjnego (np. dozowanie oparte na mapach zasobności gleby).
- Cel inwestycji: Maszyna musi ograniczać straty składników nawozowych i zapewniać równomierny rozrzut na powierzchni pola.
Wspomniany program oferuje dofinasowanie w kwocie nawet do 200 tys. zł na gospodarstwo, a dofinasowanie może pokryć do 65% kosztów inwestycji przy wnioskach indywidualnych, i nawet do 80% kosztów inwestycji przy wnioskach grupowych.
DR. INŻ. ADAM STRUŻYK – SZKOŁA GŁÓWNA GOSPODARSTWA WIEJSKIEGO W WARSZAWIE
Grzegorz Ignaczewski
