Współczesna Wspólna Polityka Rolna (WPR) Unii Europejskiej kładzie coraz większy nacisk na ekologię i rolnictwo zrównoważone, przechodząc od wspierania samej produkcji do wspierania praktyk przyjaznych środowisku. WPR 2023–2027 integruje cele środowiskowe z opłacalnością produkcji, promując odpowiedzialne gospodarowanie zasobami naturalnymi (glebą, wodą, powietrzem) oraz zachowanie bioróżnorodności.
- Każde rolnictwo ekologicznejest zrównoważone, ale nie każde zrównoważone jest ekologiczne.
- Rolnictwo ekologiczne: opiera się na ściśle określonych przepisach. Ogranicza lub wyklucza syntetyczne nawozy i pestycydy, GMO oraz kładzie nacisk na naturalne metody produkcji.
- Rolnictwo zrównoważone:to szersze podejście, które ma łączyć opłacalność, ochronę środowiska i odpowiedzialność społeczną. Może dopuszczać różne technologie i środki, jeśli są stosowane w sposób racjonalny i ograniczający negatywny wpływ na środowisko.
Nie, to nie to samo
Rolnictwo zrównoważone bywa często utożsamiane z rolnictwem ekologicznym, jednak w rzeczywistości są to dwa odmienne podejścia do produkcji żywności. Źródłem tej pomyłki jest wspólny mianownik obu systemów, jakim jest troska o środowisko naturalne, ochrona gleby, wody i powietrza oraz ograniczanie negatywnego wpływu działalności rolniczej. Na tym jednak podobieństwa się kończą.
Rolnictwo ekologiczne opiera się na rygorystycznych zasadach, takich jak rezygnacja z syntetycznych nawozów i chemicznych środków ochrony roślin. Z kolei rolnictwo zrównoważone dopuszcza ich stosowanie, pod warunkiem że odbywa się to w sposób kontrolowany, racjonalny i zgodny z zasadami integrowanej ochrony roślin. Dzięki temu możliwe jest pogodzenie wysokiej wydajności produkcji z dbałością o środowisko. W obliczu rosnącego zapotrzebowania na żywność koncepcja zrównoważenia nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ pozwala zaspokajać potrzeby współczesnych społeczeństw bez nadmiernej eksploatacji zasobów naturalnych.
Rolnictwo ekologiczne
Rolnictwo ekologiczne stanowi ściśle uregulowany system produkcji, funkcjonujący w oparciu o przepisy prawne i system certyfikacji. Jego podstawą są naturalne metody uprawy oraz ograniczenie stosowania syntetycznych nawozów i chemicznych środków ochrony roślin. Produkty ekologiczne muszą spełniać określone normy jakościowe i mogą być oznaczane jako „eko” lub „bio” wyłącznie po przejściu odpowiednich kontroli. System ten opiera się na wykorzystaniu procesów biologicznych i naturalnych substancji, co sprzyja ochronie środowiska oraz zachowaniu bioróżnorodności.
Produkcja ekologiczna wymaga dużej wiedzy i doświadczenia, ponieważ osiągnięcie wysokich plonów bez intensywnej chemii jest znacznie trudniejsze. Szczególnym wyzwaniem jest ochrona roślin przed chorobami i szkodnikami. W tym celu stosuje się preparaty biologiczne oparte na mikroorganizmach, biopestycydy oraz naturalnych wrogów szkodników, takich jak owady drapieżne. Kluczową rolę odgrywa również gleba, traktowana jako żywy ekosystem. Wspiera się ją poprzez stosowanie bionawozów i biostymulatorów, które poprawiają dostępność składników pokarmowych oraz zwiększają odporność roślin na stres.
Ważnym elementem jest także odpowiedni płodozmian oraz utrzymanie wysokiej zawartości materii organicznej w glebie. Rolnictwo ekologiczne pełni nie tylko funkcję produkcyjną, lecz także środowiskową i społeczną. Przyczynia się do poprawy jakości wody, ochrony krajobrazu oraz odpowiada na rosnące oczekiwania konsumentów poszukujących zdrowej żywności. Mimo większych nakładów pracy i niższej wydajności jest ono wspierane jako inwestycja w przyszłość środowiska.
Rolnictwo zrównoważone
Rolnictwo zrównoważone jest pojęciem szerszym i bardziej elastycznym, które opiera się na równowadze między trzema filarami: ekonomicznym, społecznym i środowiskowym. Oznacza to, że produkcja powinna być jednocześnie opłacalna, akceptowalna społecznie oraz przyjazna dla środowiska. W przeciwieństwie do rolnictwa ekologicznego dopuszcza ono stosowanie nowoczesnych technologii i środków chemicznych, pod warunkiem ich racjonalnego wykorzystania.
W praktyce obejmuje ono wiele innowacyjnych rozwiązań, takich jak rolnictwo precyzyjne, wykorzystujące dane satelitarne, drony czy systemy wspomagania decyzji. Technologie te pozwalają ograniczać zużycie środków produkcji orazWspółczesna Wspólna Polityka Rolna (WPR) Unii Europejskiej kładzie coraz większy nacisk na ekologię i rolnictwo zrównoważone, przechodząc od wspierania samej produkcji
do wspierania praktyk przyjaznych środowisku. WPR 2023–2027 integruje cele środowiskowe z opłacalnością produkcji, promując odpowiedzialne gospodarowanie zasobami naturalnymi (glebą, wodą, powietrzem) oraz zachowanie bioróżnorodności.
PS WPR wspiera rolnictwo ekologiczne i zrównoważone
Prowadzenie produkcji rolnej metodami ekologicznymi, potwierdzone stosownym certyfikatem niezależnej jednostki certyfikującej, od lat jest wspierane finansowo w kolejnych perspektywach Wspólnej Polityki Rolnej. Nie inaczej jest w obecnym okresie. W Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 uwzględniono wsparcie dla produkcji ekologicznej w ramach interwencji „Rolnictwo ekologiczne”. Warunkiem uzyskania pomocy jest realizacja 5-letniego zobowiązania do prowadzenie produkcji metodami ekologicznymi oraz poddanie się kontroli prowadzonej przez niezależną jednostkę certyfikującą. Wsparcie produkcji ekologicznej w 2026 roku realizowane było w ramach 10 pakietów:
Pakiet 1. Uprawy rolnicze;
Pakiet 2. Uprawy warzywne;
Pakiet 3. Uprawy zielarskie;
Pakiet 4. Podstawowe uprawy sadownicze;
Pakiet 5. Uprawy jagodowe;
Pakiet 6. Ekstensywne uprawy sadownicze;
Pakiet 7. Uprawy paszowe na gruntach ornych;
Pakiet 8. Trwałe użytki zielone;
Pakiet 9. Małe gospodarstwa z uprawami ekologicznymi;
Pakiet 10. Premia za zrównoważoną produkcję roślinno-zwierzęcą.
Stawka pomocy uzależniona jest od realizowanego pakietu oraz od tego, czy jest to gospodarstwo w okresie konwersji (przestawiania) produkcji z konwencjonalnej na ekologiczną (wyższe stawki), czy też jest to już gospodarstwo ekologiczne po zakończeniu okresu przestawiania. Ich wysokość jest bardzo atrakcyjna – dla przykładu typowe rolnicze uprawy polowe mogą liczyć na wsparcie w wysokości 1697 zł/ha w okresie konwersji i 1571 zł/ha po jego zakończeniu.
Wsparcie dla zrównoważonych metod produkcji zostało przewidziane w ekoschematach z Planu Strategicznego WPR na lata 2023-2027.
MONIKA STRUŻYK GRZEGORZ IGNACZEWSKI
